moroccom - sinema ve edebiyat üzerine...

Samet bir resim öğretmeni. Kendi ifadesiyle uzun yıllar öğretmen olabilmek için sınavlara hazırlanmış ve nihayetinde de ülkenin doğusunda ücra bir köye atanmış. Yaklaşık dört yıldır da orada. Film onun sömestr tatili sonrası okula dönüşü ile başlıyor. Evi paylaştığı edebiyat öğretmeni Arkadaşına getirdiği zeytinyağından anladığımız kadarıyla ülkenin en batısında bir yerlerde asıl memleketi. Ülkenin en batısından en doğusuna atanmış bir öğretmen var karşımızda. Belki de o yüzden en kı sa  zamanda batıda bir yerlere gitmek istiyor ilk geldiği günden beri. Özellikle de İstanbul a. Bunu her girdiği ortamda hissettiriyor. Yönetmen Nuri Bilge Ceylan’ın(NBC) da filmin Cannes'da gösterimi sonrası yaptığı konuşmada söylediği gibi "mutluluğun başka yerde olduğu avuntusu' onu ayakta tutmaktadır. Samet in yaşamına ufaktan dâhil olduğumuzda onun yaşamına dair bazı doneler de yakalarız. Öğrencilerine hatta bazı öğrencilerine karşı ilgili, merhametli ve hoşgörülü bir öğretmendir o. Okuld...

Film iki kadının 24 saat içerinde yaşadığı haz ve tutku arayışının içinde yüzleşmeleri de barındıran minimal bir film. sıkıcı denilebilecek diyaloglar var o yüzden  ilgimi çekmedi diyebilirim. Lakin filmin ilk sahnesinde yaşanan olay ve buolayın sonunda kişinin işine son verilmesi olayı üzerinde birkaç gün düşündüm.                Filmin iki ana karakterinden biri olan ve oyunculuk yapan Nima, menejerinden aldığı bir telefonla bir çekim kadrosuna dahil edilir. Çekim ekibi içerisinde daha önce hayranlık beslediği oyuncular ve yönetmen vardır. orada çekimler ve diyaloglar ile ilgili nazik bir dille yaptığı uyarılar ilk önce "bak böyle uyarıları bizde zamanında yaptık ama işimizi kaybettik" imasıyla kibar bir dille ifade edilir. Sonrasında çekim arası bir yemek esnasında aklına takılan şeyler ile ilgili konuşmak istediğinde yine o nazik tepki le karşılaşır ve ertesi gün çekime hazırlanırken menajerinden gelen bir telefonla işine son ver...

Akın Aksu, Ahlat Ağacı’nın senaristlerinden biri. Nuri Bilge Ceylan’ın uzaktan akrabası aynı zamanda. Ceylan, bir gün memleketini ziyaret ettiğinde Aksu’nun babasıyla sohbet ediyor. Bu sohbetten sonra babanın filmini yapmak istiyor ve bunun için de daha önce yazdıklarını okuduğu Aksu’dan yardım istiyor. Ondan babası ile ilgili bir şeyler yazarak kendisine göndermesini talep ediyor. Aksu’nun gönderdiği metin ile beraber babanın hikâyesini sinemaya aktarma fikri oğula doğru çevriliyor. Baba figürü ise burada oğul karakterini anlamlandırma ve ortaya çıkarmada yardımcı oluyor. Akın Aksu’nun daha önce yayınlanmış birkaç kitabı var fakat o kitapların yeni baskıları olmadığından ulaşmak mümkün değil. Onun yeni kitabı geçtiğimiz günlerde yayınlandı. Roman, üniversiteden mezun olmuş ama kendi alanında iş bulamamış ev kirasını dahi ödemekte zorlanan bir gencin yaşam mücadelesine devam ederken yaşadığı iş arama ile ilgili tecrübeler ve aç kalmamak adına başvurduğu yöntemleri anlatırk...

Bana bir gökyüzü ver. Yıldızlara ulaşmak için basamak ol. Ölmek istemiyorum rafların arasında. Umudumun parlatıcısı ol. Rutinlerimi kır. Geleceğe birlikte yürümemize izin ver. Odamın duvarlarına yansıyan ışıkların içinde seni hayal ediyorum. Seninle bir ömür...

Yorgunum. Gidecek hiçbir yerim yok. Günler birbiri ardına sıralanmış gidiyor ama her bir gün diğerinden daha da monoton. Öykülerim var biriktirdiğim yaşanmışlıklardan. Okuduklarım da oldu tabii.   Biraz da uydurduklarım.. Bir arabanın ardında devam eden bir yaşam benim ki… Yol alıyoruz. Yeni insanlar görüyoruz ve öyküler anlatıyorum. Hiçbiri ile bir kez bile diyalog kur(a)madığım binlerce insan var hafızamda. Soğuk kış gecelerinde yol kenarlarında kamp kurmuş insanlardan kendi hallerinde kasaba sakinlerine kadar bir sürü insan. Benim gibi ölmek isteyenine pek rastlamadım ama. Burası Vahşi Batı ölmek istemeseniz de sizi öldürecek o kadar çok insan var ki. Altın peşinde de ölebilirsiniz banka soygunu sonrasında da… Bazen kendinize yeni bir yaşam kurmak istediğin zaman öyle engellerle karşılaşırsınız ki o kurşunu beyninize sıkarsınız. Uzun ve sert geçer yolculuklar. Bu yolculuklarda sevebileceğiniz birilerine de rastlayabilirsiniz. Aşık olmak ister insa...

-Ne diye bu kadar kar yağıyor ki? Buna nasıl katlanıyoruz anlamıyorum. Her Allah'ın günü kar var. Kar refahtır. Refah içinde olan sıcak ülke yok ki. -Hava harika olunca refah içinde bir devlete de ihtiyacın olmuyor. O zaman muz topluyorsun ve işin bitiyor. Bali'de, Vietnam'da, Tayland'da insanlar kendi başının çaresine bakmak zorunda. İspanya g*te geldi. Portekiz g*te geldi. Aynı şekilde Yunanistan, İtalya g*te geldi. Bunlar hep sıcak ülkeler. Hastanelerde personel yok. Aileler yemek parasını ödemek zorunda. Güney Afrika zorda, Afrika zorda. California yakında iflas edecek. Güneş ya da refah. __________________________ - Hiç Norveç hapishanesinde kaldın mı? - Henüz değil. Kalmayı çok istersin. Yemekler güzel. Ortam sıcak. - Yemekler güzel mi? - İnanamazsın. Maaşlı işe giriyorsun orada. - Şaka yapıyorsun. Yemin ederim! Herkes arkadaş canlısı ve kibar. Gardiyanlar seni taciz etmez. Tecavüz yok. Mahkûmlar bile efendi....

Transit geçip gideceğiz bu dünyadan. Sanki son durak gibi gözüme göründü Marsilya Limanı. Sonra aralarda uğranacak transit geçişler için vize uğraşıları. Geçmişte olan bir hikayeyi aynen alıp günümüze uyarlamak ilk başta kafamı kurcalasa da sonra seviyor insan. hikayenin bir ucundan sende içine çekiliyorsun. Arap asıllı o çocukla Dortmund muhabbeti etmek ardından ona bir dondurma ısmarlayıp herhangi bir elçiliğin sırasında çile doldurabileceğimi düşündüm. Sonra vatansızlığı. umutsuz bir şekilde ülkenden ayrılmayı. Marsilya Limanından her gün bir gemi kalkıyor uzak diyarlara. İçinde özleyenler var, özlenenler de...

Geçenlerde arkadaşım, Doğu Demirkol'un Yetenek Sizsiniz isimli bir televizyon yarışma programındaki stand-up gösterisi esnasında protesto edilmesi buna rağmen gösterisine devam etmesi ile ilgili You Tube da dolaşan bir videoyu gönderdi. Videoyu Nuri Bilge Ceylan'a izlemesi için bir sinema yazarının gönderdiği ve Ahlat Ağacı filmi için işte tam aradığım karakter diyerek Demirkol'u Nuri Bilge Ceylan'ın oyuncu seçmeleri için davet ettiğine dair bir yerlerde bir şeyler okumuştum.(tam bir tevatür cümlesi oldu bu) Ahlat Ağacı'nın kahramanı Sinan Karasu'da da işte böyle bir özgüven söz konusu. Tek bir kitabı bile yayınlanmamış ama ünlü bir yazarla sohbet ettiğinde hiç geri vitese takmadan kendini ispata girişiyor. Böylelikle, hem karşısındakini kızdırıyor hem de bir zaman sonra kimsenin kendini tam olarak anlayamadığını zannediyor. bunun tek istisnası baba figürü karşısında tuzla buz olan Sinan Karasu figürü. Basılan kitabı da bir tek babası okumuş oluyor....

Kör olmak üzere olan bir polis tıpkı Onur Ünlü ’nün ilk yönetmenlik yaptığı Polis filmindeki Musa Rami’nin beyin kanseri olduğunu öğrendiği gibi.   Hiç görmeyen biri rüya nedir bilmiyor ama yıllarca görüp te sonradan kör olan bir kişinin yalnızca rüyalarda göreceğini düşünmesi insanı çıldırtıyor. Salim’de kör olacağını bildiği günden beri düpedüz çıldırıyor.   Takıntıları, sapkınlıkları, boşvermişlikleri gözlerindeki ışık azaldıkça iyice ortaya dökülüyor. Ertesi gün öleceğini bilen adam gibi son kez dünya gözüyle etrafındaki her kadınla yakınlaşmak istiyor. Eski karısının ona gösterdiği yakınlık bile onu etkilemiyor. Merhameti devre dışı. Saldırıyor. Saldırdıkça daha çok agresifleşiyor. Cinayeti çözmek istiyor mu derseniz onu da istemiyor. Deliriyor ve sonunda izleyiciyi de delirtiyor.

Bozkırın ortasında su, kadın ve define arayanların hikayesi. Kimi evlenmek, kimi zengin olmak kimi de topluma yararlı olmak. Bu film birçok kişinin hoşuna gitmiştir benim de gitti. Vakit geçirmek ve keyiflenmek için birebir. o yöreden amatör oyuncular değme profesyonel oyuncular kadar iyi oynamışlar.  Lakin benim bu filmde en çok dikkatimi çeken karakter Sefil Hasan. Zamanında köyünde çok yoksulluk yaşamış ve çareyi Almanya'ya gitmekte bulmuş. Orada zengin olmuş ve her yaz soluğu memleketinde almış. Ancak memlekete girişinden itibaren herkesin  sefil diye çağırması onu rahatsız ediyor. Takım elbise giyiyor ve Mercedese biniyor. Buna rağmen o sefillikten kurtulamaması garip davranışlara neden oluyor. Sefil Hasan bunaldıkça gıcır Mercedesi bir ıssıza çekip müziği de sona dayayıp başlıyor tek başına oyun havaları eşliğinde oynamaya. Stresini böyle atıyor. İçinden atamadığı bu aşağılık kompleksi ile köye kendini zengin Hasan olarak kabul ettirememe durumu müziğin sesi...

Kayla gibi bir kutu hazırlamalı diyorum gelecek için. Gelecekteki bana gönderilecek mesajlar ve eşyalar olmalı. Belki birkaç küçükte not içinde. Sonra o kutuyu açınca bakıp düşünmeli "neler hedefledim?", "nereye varmak istiyordum?" sorularının yanıtlarını daha iyi bulabilirdim belki. Film açıkçası çok durağan ilerliyor ve bu durağanlık açıkçası beni memnun etti. Ortaokuldan liseye geçmenin son aşamasında olan bir kızın kısa bir zaman dilimi içerisinde yaşadıkları gerçekçi şekilde yansıtılmış. Akranlarından farklı olması hatta sınıfın en sessizi olarak seçilmesi ama bunun yanı sıra öz güveninin yüksek olması Kayla'yı diğerlerinden ayırıyor. Sosyal medya kullanımı bütün yaş gruplarında o kadar yüksek ki şaşırmamak mümkün değil. Yüzlerce genç aynı anda parlak bir ekrana bakıyorlar. Birbirleri ile diyalogları çok az. Göz teması bile kurmaktan çekinen bir jenerasyon gelmiş ve gidiyor. Yönetmen  Bo Burnham çok genç biri. 90 doğumlu daha. Ama anlatt...

Terlik Kısa film, Slippers Short Movie from Baris Sarhan on Vimeo . Eskitmeye kıyamadığımız günler hatırına izlenmeli.  Bir de çocuklar birbirlerine karşı ne kadar acımasız öyle değil mi? Akran zorbalığı okullarda o kadar yaygın ki. Fiziksel görünüme göre yargılamaya daha küçük yaşlarda başlıyoruz ve bütün yaşamımızda devam ediyoruz. Mobbing ile altımızda çalışanları esir alıyoruz.  Bize dayatılan bir sürü kural var. Kurallar bizi yönlendiriyor ve bu sarmaldan kurtulmak ta mümkün olmuyor.  Kurallara karşı koymak adına "diren terlik" demeli.

İki erkek arasına sıkışıp kalmış yine bodrum katında yaşayan bir kadınının öyküsü. Ufacık evlerinde televizyona ve çocuklarına sarılarak ayakta kalan kadınların hikâyelerini iyi anlatıyor Demirkubuz. Şehirde yaşayan kadınlar bunlar. Her gün yanı başımızdan yıkılacakmış gibi yürüyen umudunu yitirmiş kadınlar. Dışarıdan bakınca albenileri, ışıltıları olmayan ama bir volkan gibi patlayan kadınlar.  Ne yapacakları belli olmayan ama sonunda erkeklerin dünyasında ezilip yiten kadınlar.

Zaman nasılda hızlı geçiyor Alejandro. Yanağında kurşun izleri şimdi. Neyin mücadelesini verdiğini bilmeden devam eden bir savaş. Belli intikam için yaşıyorsun. Omuzlarında kurşundan külçeler. Çocuklar var Alejandro çocuklar. Cepkeni paramparça çocukların koşuşturduğu sokaklarda kol gezen ölümler var. Tüneller var Alejandro. Nefesini kesen tüneller. Ufacık bebeler annelerinin kollarında. Zifiri karanlık. Çölde geceleri çok soğuk var Alejandro. Hayatında hiç görmediğin yan koltuktakine sarılacak kadar üşüdüğün zemheri soğukları var. Bir de ne   var biliyor musun Alejandro. Umut var. Koyu karanlıkta parlayan bir çakmağın alevleri var. Bu savaş bitmeyecek belki ama sen umudunu hep koruyacaksın Alejandro.

Kaçımız artık iyi bir şiirin izini sürüyoruz ki. Dünyanın herhangi bir yerinde, yeryüzünün herhangi bir köşesinde iyi bir şiir okumak, dinlemek için çaba sarf edenler olması ne güzel. Filmin İsrail yapımı ilk versiyonu olmasına rağmen ben ABD yapımını daha çok beğendim. Bunun başrol oyuncusu ve yönetmenin tercihleri ile ilgili olduğunu düşünüyorum. Belki de bu coğrafya ve toplum farkı ile de ilgili olabilir.

Filmin konusu kısaca bir din adamının bir çevre eylemcisine dönüşmesinin hikayesi. Kolaylıkla olmuyor bu tabi. Kendi inancını ve inanç sistematiğini sorgularken kendi öz yaşamı ile de hesaplaşmak durumunda kalıyor.  Bir başına kaldığında kendine söyleyemediklerini kiliseye gelen bir avuç topluluğa söylemek zorunda kalması ve içselleştiremediği inancı trajik olaylarla gözünü açıyor. Oğlunu ülkesi için savaşmaya uğurlarken ki ruh hali karşısına çıkan bir çevre eylemcisi sayesinde büsbütün karmaşıklaşıyor. İçindeki dini motivasyon bir çevre duyarlılığına bürünüyor. İnsanoğlunun bu dünyaya ettiklerini bir dine yamamaya çalışanlarla çatışırken aşkı da buluyor belkide. Ölenlerin ardından yas tutmak yerine doğanlar için bir şeyler yapmak onun tek gayesi oluyor artık...

İnsanoğlu hayvan gibidir.  Onları serbest bırak,  kendi sefaletlerine hapsedilmiş  köleler olduklarını farkederler.  Şu anda, acı çekiyorlar  ama bilmiyorlar. Güzel sözler... Bak. Onu görüyor musun?  Ben onları sömürüyorum,  onlar da şu zavallı adamı sömürüyor.  Bu durdurulamaz bir zincirleme reaksiyon. Belki o hiç kimseden faydalanmıyor. Bu imkansız.

Her koruma eylemi bir yaratma eylemi Korunan her şey yaratmayı yeniliyor Yaratmaya böyle katkıda bulunuyoruz

"Anna is beautiful. Beautiful enough for me. The sun hits her yellow house. It is almost like a sign from God." "Biliyorsun Jimmy, bu dünya seni silecek. Bu dünyada senin için bir yer yok. Senin gibi insanlar için,  birkaç yıl sonra, sen de  benim gibi bir gölge olacaksın."

Sinema endüstrisi günden güne farklı kamera teknikleri ve görüntü biçimlerini deniyor. Teknolojinin bu kadar ilerlediği günümüzde her yeni film izleyici için farklı bakış açılarının da yolunu açıyor.  Son izlediğim Searching te bu açıdan çok önemli. Televizyon ve radyonun önemini yitirdiği günümüzde internet veya daha da özel olarak sosyal medya en önemli iletişim aracı. Bütün farklı platformları buluşturan aynı zamanda başka kişilerle de etkileşime yol açan sosyal medya uygulamaları film üretenler için de önemli bir mecra olma özelliğini muhafaza ediyor. Bu açıdan Searching özel bir film. Filmi izlerken bir baba ile beraber kızını bulmaya yardımcı oluyorsunuz ve bu esnada "hiçbir bilgi kaybolmaz" anlayışıyla sosyal medya aracılığı ile iz sürüyorsunuz. Tüm bu sürükleyici konunun yanında sinema perdesi ya da televizyon camının yerine bir bilgisayar karşısındasınız.  Açıkçası Searching in önemli bir devrim yapacağı kanısındayım. İlerleyen yıllarda bu tarz ...